Khi lớn lên, va chạm vấp váp nhiều, cuộc đời từ màu hồng bỗng hóa xám. Hiếm ai có thể tìm thấy sự độ lượng cho bản thân, dung thứ cho mình khi mắc sai lầm. Chúng ta thường chọn đổ lỗi cho người khác hoặc tự trách bản thân và thường phát triển theo hai xu hướng:
– một là nhún nhường, chịu đựng nhiều hơn, đôi khi còn chủ động bình thường hóa lỗi lầm của người khác, tự biện hộ đó là lẽ đương nhiên, mình nên chấp nhận thay vì phản kháng
– hai là trở nên giỏi dịu dàng, lịch sự với người khác, nhưng lại khắt khe với chính mình
Hầu như ta có thể dễ đi an ủi một người đang kiệt sức, và nói rằng họ đã làm tốt, nghỉ ngơi đi, không sao đâu. Nhưng khi bản thân mệt mỏi lại tự trách mình vì chưa đủ cố gắng.
Mặc dù ta đã đủ lớn để hiểu ai cũng có lúc yếu lòng, cũng có khi thành công khi không như ý. Nhưng lạ là chúng ta hiểu nhưng không cho phép mình yếu đuối hoặc thất bại. Rất nhiều người tôi biết luôn sống trong trạng thái phải mạnh mẽ, phải vượt qua, ổn và hoạt động liên tục để tiến tới mà quên mất cảm giác đối xử tử tế với chính mình.
Chắc vì vậy mà ngày càng nhiều người tìm đến những nơi retreat, wellness hay những chuyến đi sống chậm như một cách để nghỉ ngơi tinh thần. Nhưng sau tất cả những khái niệm trendy ấy, điều con người thật sự đang tìm kiếm đôi khi rất đơn giản: một khoảng không đủ yên để học lại cách thương mình mà không thấy có lỗi.
Lòng trắc ẩn là gì?
Khái niệm Trắc ẩn tự thân (Self-Compassion) vốn xuất phát từ triết học cổ điển, sau nhiều thời kỳ, trải qua nhiều định nghĩa, đến nay được đúc kết và khái niệm hóa rõ ràng bởi nhà tâm lý học Kristin Neff (2003). Theo ông: Trắc ẩn tự thân không đơn thuần là lòng thương hại chính mình, mà là một thái độ tích cực và lành mạnh khi đối diện với thất bại hoặc nỗi đau. Dựa vào khung khái niệm này, ông cho rằng: trắc ẩn tự thân bao gồm 3 thành phần cốt lõi không thể tách rời, là:
Thứ nhất là sự tự tử tế (self-kindness): nghĩa là thay vì phán xét và chỉ trích bản thân bằng những lời lẽ khắc nghiệt khi mắc sai lầm, cá nhân đối xử với chính mình bằng sự thấu hiểu và ấm áp như cách họ đối xử với một người bạn thân.
Ví dụ: Thay vì nghĩ “Mình quá tệ, có thuyết trình dễ vậy mà làm không xong”, bạn tự nhủ “Hôm nay mình đã rất cố gắng nhưng có chút áp lực, lần sau mình sẽ chuẩn bị kỹ hơn ở phần này”.
Thứ hai là tính nhân loại phổ quát (Common Humanity): nghĩa là một người có khả năng nhận ra rằng đau khổ, sai lầm và sự không hoàn hảo là một phần tất yếu của trải nghiệm con người. Bạn không đơn độc trong nỗi đau của mình.
Như khi cảm thấy cô đơn vì nuôi cún nhưng không được gia đình cho phép, bạn nhận thức rằng: “Rất nhiều người yêu động vật khác cũng đang bị giống mình, đây là một thách thức chung mà cộng đồng người nuôi pet đang đối mặt”.
Thứ ba là chánh niệm (Mindfulness): là khả năng giữ các cảm xúc tiêu cực trong trạng thái cân bằng, quan tâm đến hiện tại và tập trung vào việc đang làm với tất cả tâm trí và tấm lòng. Một người có khía cạnh này có thể quan sát nỗi đau của mình một cách khách quan, không né tránh nhưng cũng không phóng đại hay chìm đắm hoàn toàn vào nó.
Ví dụ: Khi thú cưng mất, bạn chấp nhận rằng: “Mình đang cảm thấy rất buồn và trống trải”, nhưng không để nỗi buồn đó biến thành niềm tin tiêu cực rằng “Cuộc đời mình từ nay sẽ mãi mãi u tối”.
(Các khái niệm tham khảo từ tài liệu: Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101).
Vì sao ta đôi khi đánh rơi lòng trắc ẩn tự thân?
Phần lớn chúng ta được dạy cách cố gắng nhiều hơn là cách nghỉ ngơi. Được dạy cách thành công hơn là cách ôm lấy thất bại. Và để làm được những thứ đó, chúng ta buộc phải mạnh mẽ, đến mức đôi khi quên mất cách chăm sóc cảm xúc của chính mình.
Ngoài ra, có không ít người lớn lên trong môi trường khắc khe, thậm chí khắc nghiệt. Nơi đó, mà mỗi sai lầm đều bị phán xét rất nặng nề. Họ bị nhồi vào tai hàng loạt câu nói kiểu “có vậy cũng làm không xong”, “đừng yếu đuối nữa”, “không được khóc, nín ngay”, “than thở là yếu đuối”, “người khác còn giỏi hơn con nhiều”. Theo thời gian, giọng nói phán xét ấy dần trở thành tiếng nói bên trong chính họ.
Đó là lý do rất nhiều người dù đủ đầy tiện nghi vẫn kiệt sức, dù thành công vẫn chán ghét bản thân, họ mắc lỗi và sống với lỗi lầm đó cùng với tâm thế tự trách một thời gian rất dài. Ngay cả chuyện nhỏ như khi đi du lịch, ngồi giữa thiên nhiên, họ vẫn luôn nghĩ về công việc, cho rằng nếu bỏ lơi, họ sẽ thành kẻ lười biếng và không có ích.
Vì vậy, cách tốt nhất để lấy lại lòng trắc ẩn tự thân mà chưa cần đến bất kỳ liệu pháp trị liệu tâm lý phức tạp nào, là tìm về với thiên nhiên.
Một nơi như Cao Lan Hamlet sẽ giúp bạn tìm về lòng trắc ẩn tự thân
Ở Cao Lan, buổi sáng bắt đầu bằng tiếng gió và mùi trà nóng. Có những ngày sương phủ kín cả thung lũng. Người ta ngồi ngoài hiên hàng giờ chỉ để nhìn ánh nắng đi qua những tầng cây. Không ai thúc ép bạn phải làm gì. Không có lịch trình dày đặc. Không có cảm giác phải tranh thủ tận hưởng hay tranh thủ làm gì đó cho hết ngày hết giờ. Và khi có nhiều khoảng lặng cả ngoài và bên trong tâm hồn, nhiều người bắt đầu nghe rõ tiếng nói bản thân, tiếng nói mà bấy lâu bị kìm lại, bị bưng bít bởi tiếng nói trách móc từ ngoài. Họ có thể khóc mà không còn cố nén lại nữa.
Thiên nhiên ngoài dâng hiến khoảng lặng, còn luôn có cách khiến con người mềm lại. Khi ngồi giữa núi rừng, nghe tiếng mưa rơi lên mái gỗ hay nhìn mây trôi qua hiên nhà, chúng ta dần nhận ra mình thật ra không cần phải hoàn hảo mới xứng đáng được yêu thương. Lúc này ta bắt đầu hiểu rằng nghỉ ngơi không phải phần thưởng. Nó là nhu cầu rất bình thường của một con người. Ta chợt thấy thương cơ thể mình, thương tâm hồn và cả những tổn thương mình đã đang đi qua.
Trong vòng tay bao dung không phán xét của thiên nhiên, ta nhận ra mình muốn ôm lấy chính mình trong những ngày không ổn, và có làm như vậy hay khóc thật to đi nữa thì cũng không có gì là yếu đuối.
Bạn hiểu rằng mình xứng đáng được đối xử tốt, được dịu dàng và cảm thông, thay vì chỉ đi biện hộ cho lỗi lầm của người khác mà lên án chính mình.
Hành trình về Cao Lan Hamlet, cứ vậy, dù ngắn dù dài, giúp mỗi người mỗi ngày tự trắc ẩn với mình thêm một chút. Bạn có cảm thấy như vậy khi đến đây không?
