Quay cuồng trong nhịp sống nhanh, hiện đại, nhiều người dần nhận ra sự mệt mỏi lớn nhất không phải đến từ cơ thể quá tải mà đến từ một tâm trí quá tải. Áp lực công việc, suy nghĩ bộn bề, gút mắc trong các mối quan hệ, thiếu kết nối, phụ thuộc vào công nghệ và trách nhiệm dày đặc khiến con người thường xuyên trong tình trạng căng thẳng kéo dài. Nhu cầu tìm về thiên nhiên để dung hòa tâm trí, vì vậy, không còn là một lựa chọn khi đi du lịch mà đã trở thành một nhu cầu thường trực, có thật nơi mỗi người. Những nơi đến như Cao Lan Hamlet, nằm sâu trong sườn núi Sapung gần Bảo Lộc, yên tĩnh, ôn hòa, chính là một ví dụ điển hình cho xu hướng này, nơi con người tìm đến thiên nhiên không chỉ để nghỉ ngơi mà còn là để phục hồi tâm trí, tìm lại sự cân bằng từ bên trong.
Vì sao thiên nhiên lại phục hồi tâm trí giữa môi trường căng thẳng?
Trong tâm lý học, trạng thái căng thẳng kéo dài được xem là một phản ứng tự nhiên của hệ thần kinh khi con người phải đối diện với các kích thích liên tục từ môi trường. Hans Selye, nhà tâm lý học tiên phong cho các nghiên cứu về stress, đã từng mô tả stress như một phản ứng thích nghi của cơ thể trước các yêu cầu của cuộc sống. Tuy nhiên, khi kích thích trở nên quá nhiều và kéo dài, hệ thần kinh sẽ rơi vào trạng thái quá tải. Lý giải cho việc người sống trong đô thị đông đúc thường cảm thấy thường xuyên mệt mỏi, khó tập trung, dễ cáu gắt thậm chí mất ngủ và có các biểu hiện cơ thể khác bình thường.
Khi ấy, thiên nhiên, với sự tĩnh lặng vốn có, nhịp điệu chậm rãi, màu sắc trung tính dịu mát, rất ít các yếu tố gây kích thích, sẽ giúp hệ thần kinh chậm lại theo, giảm đi trạng thái cảnh giác và dần trở lại trạng thái cân bằng.
Ngoài ra, trong nhiều nghiên cứu tâm lý học môi trường, các nhà khoa học nhận thấy rằng việc tiếp xúc với thiên nhiên có khả năng phục hồi sự chú ý của con người. Nhà tâm lý học Stephen Kaplan đã phát triển lý thuyết Attention Restoration Theory, cho rằng thiên nhiên có khả năng giúp hệ thống chú ý trong não bộ của con người được nghỉ ngơi. Trong môi trường đô thị, não bộ phải liên tục xử lý các kích thích mạnh như tiếng xe cộ, tình trạng nóng bức kéo dài, các bảng quảng cáo, thông tin từ màn hình điện thoại, email… Hệ thống chú ý có chủ đích phải liên tục làm việc cật lực mà không được nghỉ ngơi. Nó nhanh chóng bị cạn kiệt. Ngược lại, khi ở trong thiên nhiên, thứ duy nhất bạn cần làm là yên tĩnh lại, nhìn mây trôi, nghe tiếng gió, ngắm lá rơi hay tản bộ dưới tán rừng. Lúc này, sự chú ý có dịp nghỉ xả hơi, phục hồi lại khả năng làm việc của mình, và được kích hoạt một cách nhẹ nhàng, tự nhiên.
Chính trạng thái soft fascination này giúp tâm trí con người được phục hồi. Khi đứng giữa thung lũng mây trên núi Sapung, nhìn những lớp mây chậm rãi trôi qua, hay đơn giản là ngồi yên lặng bên hồ nước, tâm trí dần chuyển từ trạng thái căng thẳng sang trạng thái thư giãn sâu.
Tâm lý học hiện sinh, được phát triển bởi các nhà tư tưởng như Viktor Frankl, Rollo May và Irvin Yalom, lại tiếp cận vấn đề này từ một góc nhìn khác: con người cần thiên nhiên bởi vì thiên nhiên giúp chúng ta đối diện với những câu hỏi sâu sắc về sự tồn tại. Viktor Frankl từng nhấn mạnh rằng con người không chỉ tìm kiếm niềm vui mà tìm kiếm ý nghĩa trong cuộc sống. Trong thế giới hiện đại, khi mọi thứ trở nên quá nhanh và quá đầy đủ, nhiều người lại cảm thấy mất phương hướng. Ta thiếu đi những khoảng trống, khoảng nghỉ cần thiết để quay về đối diện với ý nghĩa bản thân. Thiên nhiên chính là khoảng không gian đó. Khi con người rời xa những kích thích dồn dập của đô thị, khoảng lặng này trở nên rõ ràng hơn. Một buổi sáng thức dậy giữa biển mây, khi ánh bình minh dần chiếu sáng thung lũng, con người có cơ hội cảm nhận sâu sắc hơn về sự hiện diện của mình trong thế giới. Thiên nhiên giúp con người chậm lại và đặt ra những câu hỏi quan trọng: tôi là ai, điều gì thực sự quan trọng với tôi, và tôi muốn sống như thế nào.
Fritz Perls đại diện cho trường phái Gestalt therapy lại cho rằng sức khỏe tâm lý gắn liền với khả năng hiện diện trọn vẹn trong khoảnh khắc hiện tại. Nhiều người trong cuộc sống hiện đại luôn sống trong hai trạng thái: hoặc tiếc nuối quá khứ hoặc lo lắng về tương lai. Điều này khiến họ hiếm khi thực sự trải nghiệm hiện tại. Thiên nhiên có một cách đặc biệt để kéo con người trở lại với khoảnh khắc hiện tại. Khi bước đi trên con đường rừng thông, cảm nhận mùi đất ẩm sau cơn mưa, hay lắng nghe tiếng gió thổi qua tán cây, giác quan của con người được đánh thức. Gestalt gọi đây là quá trình awareness, nghĩa là sự tự nhận biết sâu sắc về trải nghiệm của chính mình. Như ông vẫn hay nói “Lose your mind and come to your senses.”. Ý chỉ: khi con người ngừng suy nghĩ quá nhiều và bắt đầu cảm nhận bằng giác quan, tâm trí sẽ trở nên rõ ràng hơn. Thiên nhiên tạo điều kiện lý tưởng cho quá trình này diễn ra.
Nếu nhìn theo hướng tiếp cận tập trung vào cảm xúc từ Emotion-Focused Therapy của Leslie Greenberg sẽ thấy một khía cạnh khác của thiên nhiên. Con người với vô vàn cảm xúc cuồn cuộn trong tâm trí, thì không nên kìm nén chúng. Các cảm xúc cần được thừa nhận và trải nghiệm để chọn lọc, giữ lại hoặc đi qua. Khi quá bận rộn, con người thường không có thời gian lẫn không gian để xử lý cảm xúc của mình. Nhiều lúc ta cứ tưởng cảm xúc đó đã biến mất, tuy nhiên sự thật là chúng chỉ đóng băng ở đó, tạm thời miễn cưỡng bị che giấu, và có thể quay lại dưới các hình thức không mong muốn khiến chúng ta xáo trộn và khó khăn. Khi ở trong thiên nhiên, đặc biệt là trong những không gian yên tĩnh, cảm xúc có cơ hội được bộc lộ và được xử lý một cách tự nhiên.
Như khi bạn ngồi bên một đống lửa, trò chuyện với bạn bè hoặc đơn giản là ngắm nhìn bầu trời đầy sao, bạn thường cảm nhận lại những cảm xúc đã bị bỏ quên từ lâu: sự bình yên, lòng biết ơn, hoặc đôi khi là nỗi buồn cần được giải tỏa. Hoặc chí ít việc gần gũi với thiên nhiên khiến bạn nhận ra, trên thế giới này, ta không hề đơn độc, mà luôn có vài người đáng quý, luôn có thiên nhiên bao quanh ôm ấp vỗ về khi chúng ta mệt mỏi. Điều này tốt cho cảm giác kết nối về thuộc về, như Alfred Adler từng nhấn mạnh trong liệu pháp cá nhân hóa của mình.
Và để với tay tìm lấy thiên nhiên, bạn không cần làm gì quá phức tạp. Hãy bắt đầu từ những trải nghiệm tích cực nho nhỏ. Một kỳ nghỉ trong thiên nhiên chính là một ví dụ. Khi ta trải nghiệm một ngày bình yên, một buổi sáng tràn đầy năng lượng hay một khoảnh khắc hạnh phúc đơn giản, ta bắt đầu nhận ra rằng cuộc sống của mình vẫn có thể thay đổi. Một buổi sáng tập yoga giữa núi rừng, một lần tản bộ chậm rãi dưới tán cây hay một buổi thiền bên hồ nước có thể trở thành điểm khởi đầu cho những thay đổi lớn hơn trong cách con người chăm sóc sức khỏe tinh thần của mình.
Ngày nay, nhiều nghiên cứu tâm lý học và y học cũng cho thấy thiên nhiên có tác động tích cực đến sức khỏe. Các nghiên cứu về nature exposure cho thấy việc ở trong môi trường tự nhiên giúp giảm cortisol, một loại hormone liên quan đến stress, đồng thời cải thiện tâm trạng và khả năng tập trung. Những hoạt động như đi bộ trong rừng, thiền, hoặc đơn giản là nhìn ngắm cảnh quan thiên nhiên đều có thể kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm, giúp cơ thể bước vào trạng thái thư giãn và phục hồi.
Dẫu thiên nhiên không phải là một liệu pháp kỳ diệu giải quyết mọi vấn đề trong cuộc sống, nhưng thiên nhiên tạo ra điều kiện để con người lắng nghe chính mình. Trong sự tĩnh lặng của núi rừng, chúng ta nhận ra rằng nhiều điều khiến mình lo lắng thực ra không quan trọng như ta từng nghĩ. Chắc vì vậy mà nhiều người đã tìm đến với những chuyến đi, trở về nơi yên tĩnh giữa thiên nhiên. Không phải để trốn tránh hay chữa lành một cách hời hợt theo trào lưu, mà là để quay về với chính mình, một cách rõ ràng và bình an hơn. Thử vài ngày sống giữa núi rừng Cao Lan Hamlet, có lẽ bạn cũng sẽ tìm thấy được điều gì đó cho bản thân.
