Giữa vùng cao nguyên Di Linh đầy nắng gió, nơi vốn được biết đến với những đồi chè xanh ngắt và những rẫy cà phê bạt ngàn, sự hiện diện của Cao Lan Hamlet vừa lạ lẫm lại vừa như một lẽ đương nhiên. Tại đây, trên đỉnh núi Sapung quanh năm mây phủ, người ta không chỉ thấy những rừng thông hút mắt, mà còn thấy cả một di sản văn hóa lâu đời từ nhiều dân tộc thiểu số, trong đó nổi bật là dân tộc Sán Chay, với nét văn hóa độc đáo vượt qua nhiều năm, xuyên qua hàng nghìn cây số bén rễ sâu vào lòng đất Bảo Lộc. Chất liệu văn hóa người Cao Lan (Sán Chay) hòa với văn hóa dân tộc lâu đời của người Kinh, tạo nên một Bảo Lộc kỳ vĩ nhưng lại đầy nét đồng điệu.
Văn hóa Cao Lan trên từng mái nhà Cao Lan Hamlet
Khi đến Cao Lan Hamlet, thứ chạm vào tim bạn đầu tiên, chính là những ngôi nhà sàn Cao Lan được phục dựng tỉ mỉ. Theo tâm lý học kiến trúc, không gian sống không đơn thuần là nơi trú ẩn vật lý mà là sự phản ánh trực tiếp thế giới quan và tâm thế của một dân tộc đối với vũ trụ. Nhà sàn Cao Lan tại Sapung được xây dựng dựa trên triết lý nương tựa linh hoạt vào lòng thiên nhiên. Những căn nhà nương theo độ dốc tự nhiên của sườn đồi, mái lá thấp thoáng dưới tán thông, cột gỗ vững chãi như chân người cắm sâu vào lòng đất đá. Nhìn ngắm dáng dấp của những ngôi nhà sàn, lòng bạn sẽ dịu lại như chính mình đang dần tìm thấy sự hòa hợp với thiên nhiên.
Ngắm nhìn các khớp nối mộng gỗ tinh xảo được thực hiện hoàn toàn thủ công mà không cần dùng đến một chiếc đinh sắt, ta thấy hiện lên hình ảnh một dân tộc khéo léo, nhẫn nại và vô cùng tinh tế. Việc sử dụng vật liệu tái chế và tường đất ấm áp không chỉ là lựa chọn về môi trường, mà là một sự giao tiếp tâm lý sâu sắc. Nó nhắc nhở chúng ta về sự hữu hạn của nguồn lực và vẻ đẹp của sự tiếp nối. Khi bước lên những bậc cầu thang gỗ mộc mạc, cảm nhận sự rung động nhẹ nhàng dưới chân, chúng ta không chỉ đang đi vào một căn phòng, mà đang đi vào một không gian văn hóa nơi con người chọn cách đứng thấp hơn ngọn cây để được núi rừng che chở.
Chiêm ngưỡng đời sống tâm linh phong phú và triết lý sống thuận tự nhiên
Văn hóa Cao Lan gắn liền với tín ngưỡng vạn vật hữu linh, nơi mỗi cái cây, phiến đá hay dòng suối đều có một vị thần bảo hộ. Triết lý này đồng điệu một cách kỳ lạ với thuyết vị kỷ sinh thái khi cho rằng sức khỏe tinh thần của con người không thể tách rời khỏi sức khỏe của hệ sinh thái xung quanh. Tại Cao Lan Hamlet, tinh thần ấy được chuyển hóa hiện vậc và từng góc không gian. Như đường đến Tàng Kinh Các trên đỉnh đồi không chỉ là một thư viện hay nơi hành thiền, mà là một biểu tượng của sự tĩnh lặng nội tại, nơi con người học cách lắng nghe tiếng nói của núi rừng để tìm thấy tiếng nói của chính mình.
Người Cao Lan có những bài dân ca Sình ca trầm bổng, những điệu múa và những câu chuyện truyền thuyết về cội nguồn dân tộc luôn gắn liền với sự bảo vệ thiên nhiên. Tại Cao Lan Hamlet, thưởng thức văn hóa không phải là những buổi biểu diễn rầm rộ, mà là sự hiện diện thầm lặng trong cách nhân viên chăm sóc từng mầm thông non hay cách người bản địa hướng dẫn bạn thực hiện nghi thức trồng rừng. Việc sống trong một không gian mang đậm bản sắc Cao Lan giúp mỗi người nhận ra rằng mình là một phần của chuỗi xích sự sống. Hồn cốt của tổ tiên người bản địa không nằm ở những hình vẽ trang trí, mà nằm ở tinh thần coi rừng là nhà, coi cây xanh là một phần không thể tách rời. Chính sự giao hòa này tạo nên một liệu pháp chữa lành tâm hồn mạnh mẽ: khi ta tôn trọng linh hồn của núi rừng, núi rừng sẽ ôm ấp và xoa dịu những vết thương trong lòng ta.
Văn hóa qua đặc trưng ẩm thực và thảo dược Cao Lan
Ẩm thực là khía cạnh không thể thiếu của một nền văn hóa. Âm hưởng văn hóa được lưu giữ bền bỉ, hiển hiện nhất trong hương vị ẩm thực và những thức uống dân gian. Thực dưỡng tại Cao Lan Hamlet không chỉ là một chế độ ăn kiêng, mà là sự kế thừa kinh nghiệm hàng ngàn năm nương tựa vào rừng già của người Sán Chay. Mỗi bữa cơm tại Nhà hàng Mái Vòm với rau rừng hái sớm, cá suối và những loại gia vị núi rừng độc đáo ngoài giá trị thuần khiết, đúng chất người Cao Lan, còn được chế biến bằng tình yêu và sự trân trọng đất đai, giúp cơ thể đạt đến trạng thái cân bằng nhanh chóng.
Đặc biệt, liệu pháp tắm thảo dược với các loại lá rừng bí truyền của người Cao Lan là một minh chứng cho sự thấu hiểu sâu sắc về cơ thể con người. Thay vì những hương liệu nhân tạo, người ta dùng hương thơm nồng nàn của sả, gừng, quế và những loại rễ cây được thu hái thủ công trên sườn núi. Theo tâm lý học trị liệu, khứu giác là giác quan dẫn truyền cảm xúc nhanh nhất đến não bộ. Những mùi hương nguyên sơ này kích hoạt ký ức về sự vỗ về, giúp xua tan những mệt mỏi tích tụ từ cuộc sống đô thị.
Đến với Cao Lan Hamlet, bạn không chỉ ngắm nhìn một nền văn hóa, bạn thực sự trở thành một phần của nó. Bạn học được cách sống chậm như một người bản địa, học cách yêu từng nhành cây ngọn cỏ như chính hơi thở của mình. Để rồi khi rời đi, hồn núi Cao Lan đã lặng lẽ hòa vào hồn mình, để lại một dấu ấn tâm linh sâu đậm. Di sản ấy sẽ theo chân bạn về phố thị, nhắc nhở bạn rằng dù cuộc sống có xô bồ đến đâu, vẫn luôn có một đỉnh đồi của di sản văn hóa và giá trị tâm linh lâu đời đang chờ bạn quay về.
