Hiện nay, nhiều giá trị văn hóa truyền thống dần bị lãng quên. Điển hình như những ngôi nhà sàn gỗ, từng là biểu tượng của đời sống cộng đồng ở nhiều vùng núi phía Bắc Việt Nam, đang dần biến mất trong quá trình đô thị hóa, bê tông hóa cơ sở hạ tầng.
Tuy vậy, vẫn đang tồn tại những nỗ lực âm thầm từ một số cá nhân, tổ chức, nhằm bảo tồn, tái sinh và phục hưng những di sản văn hóa quý giá đó. Như câu chuyện về làng nghỉ dưỡng sinh thái Cao Lan Hamlet trên đất B’Lao Bảo Lộc. Nơi đây, không chỉ chứa câu chuyện về kiến trúc, về du lịch, mà còn đưa du khách đến một hành trình ý nghĩa về văn hóa và sự kết nối con người với cội nguồn.
Nơi hành trình tái sinh di sản văn hóa tại Cao Lan Hamlet bắt đầu
Hành trình này bắt đầu từ những ngôi nhà sàn gỗ của cộng đồng dân tộc Cao Lan. Nhiều năm về trước, khi người Cao Lan di cư vào miền Nam, họ mang theo những ngôi nhà sàn gỗ được dựng từ rừng núi Đông Bắc Việt Nam. Những ngôi nhà không chỉ là nơi trú ngụ mà còn là không gian chứa đựng ký ức văn hóa, cách sống và triết lý về sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên. Tuy nhiên, theo thời gian, khi đời sống thay đổi, người Cao Lan nói riêng và cộng đồng dân tộc thiểu số tại Việt Nam nói chung, sang sống trong những ngôi nhà xây kiên cố hơn, và những ngôi nhà sàn gỗ dần bị bỏ lại phía sau.
Di sản không chỉ là những vật thể vật lý mà còn là biểu tượng của bản sắc và ký ức tập thể. Trong đó chứa đựng những hình ảnh, biểu tượng và ký ức chung của nhiều thế hệ. Nhà sàn gỗ, với cấu trúc gần gũi với đất trời và nhịp sống gắn bó với thiên nhiên, có thể được xem như một biểu tượng văn hóa nằm trong tầng ký ức đó. Khi con người nhìn thấy hoặc trải nghiệm lại những không gian quen thuộc này, họ thường cảm nhận một sự gần gũi khó lý giải, như thể đang chạm vào một phần ký ức chung của cộng đồng. Vì vậy, việc bảo tồn những ngôi nhà sàn không chỉ là việc giữ lại một công trình kiến trúc, mà còn là việc bảo tồn một phần di sản tinh thần của con người.
Hành trình tái sinh những ngôi nhà sàn tại Cao Lan Hamlet bắt đầu từ một ý tưởng đơn giản nhưng đầy ý nghĩa: mang những ngôi nhà gỗ bị bỏ quên trở lại với đời sống hiện đại, mang hơi thở xưa cũ hòa lẫn với bầu không khí đô thành náo nhiệt của thời hiện tại. Những khung gỗ cũ, từng được dựng từ thập niên 1980, được tháo dỡ, vận chuyển và phục dựng lại trên vùng núi Sapung. Quá trình này không chỉ là một công việc kỹ thuật mà còn là một hành trình gìn giữ ký ức. Trong khi làm việc đó, các kiến trúc sư đã điều chỉnh một số chi tiết để phù hợp với khí hậu và nhu cầu nghỉ dưỡng hiện đại, nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần mộc mạc của nhà sàn truyền thống.
Ý nghĩa của hành trình tái sinh di sản văn hóa
Hành động tái sinh một di sản văn hóa này của người sáng lập Cao Lan Hamlet mang một ý nghĩa quan trọng với cả nền du lịch nghỉ dưỡng sinh thái và giá trị kết nối quá khứ với hiện tại, giúp du khách được trải nghiệm một phần văn hóa đã từng tồn tại trong đời sống của nhiều thế hệ. Những không gian như nhà sàn gỗ giữa núi rừng như thế này, còn có khả năng khôi phục cảm giác toàn vẹn này. Kiến trúc mở, vật liệu tự nhiên và sự gần gũi với cảnh quan giúp con người cảm nhận lại sự kết nối với môi trường sống của mình. Khi du khách bước vào một ngôi nhà sàn gỗ nằm giữa rừng thông và thung lũng mây, trải nghiệm của họ không chỉ là nghỉ ngơi mà còn là một dạng tái kết nối với môi trường tự nhiên.
Việc phục hưng nhà sàn Cao Lan còn liên quan đến triết lý Wabi-sabi, vẻ đẹp của sự không hoàn hảo và dấu vết của thời gian. Những tấm gỗ cũ, những đường vân gỗ và dấu tích của năm tháng mang lại một vẻ đẹp rất khác so với những công trình mới hoàn toàn. Trong tâm lý học, sự chấp nhận những dấu vết của thời gian có liên hệ với khả năng chấp nhận chính bản thân mình. Khi con người nhận ra rằng vẻ đẹp không nhất thiết phải hoàn hảo, họ cũng học cách chấp nhận những thiếu sót của bản thân.
Chính một loạt các cảm xúc được khơi gợi bởi những không gian nửa truyền thống, nửa gần gũi thân quen, tiện lợi này đã giúp chuyến đi của mỗi du khách trở nên đáng nhớ hơn. Những trải nghiệm như ngồi uống trà trên hiên nhà sàn, nhìn mây trôi qua thung lũng hay nghe tiếng gió trong rừng thông thường tạo ra những khoảnh khắc đọng, nơi con người có thể tạm dừng sự hối hả của đô thị và tìm về với chính mình.
Trên hết, khi ai đó trải nghiệm một không gian được xây dựng từ di sản văn hóa, họ cảm nhận rằng mình đang tham gia vào một câu chuyện lớn hơn, câu chuyện của lịch sử, của con người và của thiên nhiên. Từ đó tìm thấy một phần nguyên bản nơi mình và ý nghĩa cuộc sống từ sự kết nối với điều gì đó lớn lao.
Ngoài yếu tố văn hóa, hành trình từ nhà sàn gỗ đến resort sinh thái còn gắn liền với triết lý du lịch bền vững. Thay vì xây dựng hoàn toàn mới từ vật liệu công nghiệp, việc tái sử dụng các cấu trúc gỗ cũ giúp giảm tác động đến môi trường và bảo tồn giá trị vật liệu truyền thống. Những khu rừng được trồng lại, những vườn rau hữu cơ và các hoạt động gắn với thiên nhiên tạo nên một hệ sinh thái nơi con người có thể sống chậm và kết nối lại với môi trường.
Hành trình từ nhà sàn gỗ đến resort sinh thái không chỉ là một câu chuyện kiến trúc hay du lịch. Đó là câu chuyện về sự tái sinh của ký ức, về cách con người có thể gìn giữ di sản văn hóa trong khi vẫn thích nghi với cuộc sống hiện đại. Khi những ngôi nhà sàn gỗ được dựng lại trên sườn núi Sapung, chúng không chỉ đứng đó như những công trình kiến trúc. Chúng trở thành những chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa thiên nhiên và con người. Giữa thế giới muôn trùng thay đổi, có lẽ đó chính là điều neo giữ mỗi người, để không mất gốc, để luôn nhớ về điều gì thực sự quan trọng với mình. Bạn có nghĩ vậy không?
